„Ne smemo ih zaboraviti“ - ciklus slika i crteži Mirjane Lehner Dragić

04.05.2013.

U galeriji Centra za kulturu Kladovo otvorena je izložba slika i crteža Mirjane Lehner Dragić, pod nazivom „Ne smemo ih zaboraviti“.

Izložba se može razgledati do 20. maja 2013. godine.

Iz uvodne reči - Nikola Šuica, prof.dr. - Fakultet likovnih umetnosti, Beograd

Višegodišnji likovni ciklus Mirjana Lehner Dragić povezuje na više nivoa svoje umetničke energije. Slike i crteži nadmašuju zaokružen komemorativni karakter uzbuđenja pred uspomenom „Kladovskog transporta“ jedne od najpoznatijih ranih zbivanja unutar Holokausta.

Internacije evropskih jevrejskih izbeglica i njihovo delatno vreme proživljeno na tlu i na rečnoj vodi, nad ostacima neolitske kulture obližnjeg Lepenskog vira prerasta u fenomen samih životnih odvijanja ali i stvaralačkog procesa. Deonice likovnog stapanja zahvataju izmenljivost prirode, avanturu društvenih i mitskih otisaka modernog doba, kao i što otvaraju otiske savremenog sveta, današnjih reakcija i vrsta našeg pamćenja.  Zbivanja na milenijumskom toku Dunava zadobijaju duboku identifikaciju prepoznavanja famozne granice biblijskih razmera i sudara koji ne prestaje: između date dragocenosti ljudskog postojanja i onog stalno i neumitno pretećeg, isključivog i neljudskog.

Brojevi i nabrajanje nisu jedino svojstvo univerzuma, poimanja gde je sve dato u merama, aglomeracijama i fizičkim zahvatima, u logičkim mehanizmima što prožimaju i zagonetku svesti ljudskih bića, sa svim prednostima, ali i sa užasavajućim, neumoljivim otiscima. Jedan od takvih, za istorijsku nauku uočljiv je i broj,a  koji se statistički, ali posebno za umetnicu, pre svega životno sabija u kolektivnom pamćenju. Ekspozicija date avanture nade i vere pojedinaca, porodica i grupa Jevreja navođenih ka fizičkom izlasku sopstvenog opstanka. Kretanje počinje novembra 1939, kada su najmljeni rečni brodovi krcati izbeglicama od Beča krenuli niz Dunav, da bi se preko Crnog mora dopali tla Britanske Palestine, u koju se usled neumoljive administracije i političkih teškoća useljavanja tada moglo stupiti jedino ilegalno. Snevano izbavljenje u Erec Izraelu nošeno je nadanjima, ali i probuđenom verom putnika svih staleža i profesija.  Broj ljudi, imena i prezmena uključio je, po toj statistici oko osamstotina austrijskih, dvestotine berlinskih i dancinških kao i sto čehoslovačkih Jevreja. Istorijat tragično obeleženog, sporog dunavskog putovanja pripada činjenicama endemskog stradanja i progona koji je prožeo dvadeseti vek. Upoznavanjem s političkom istorijom proističe i dodatna metafora sistema birokratije, nehumanosti, i talasa antisemitizma koji je posvuda slično zaokupljao  kolebljive, podložne i striktno isključive državne vlasti. Dilema prihvatanja izbeglica je od prethodeće 1938, i pripajanja Austrije nemačkom rajhu unela i plimu užasavajuće državne i političke nestabilnosti, jednako i u problematičnim neslogama kroz sve resore vlasti Kraljevine Jugoslavije. Razjarujuća politička smetnja, nad masovnih iseljenja zbivala se u svim vidovima progonstva evropljana, obeleženih jevrejskom pripadnošću i poreklom. Atlantska plovidba prekookenskog broda Sent Luis ispunjenog ogorčenim, mahom opljačkanim i obespravljenim ljudima, iz Hamburga je ka ’vrlom novom svetu’ preko Sauthemptona, završila dugim ukotvljenjem na Kubi, na domak Amerike. Pregovori su prepušteni spletkama unutar najneverovatnijih pravnih ograničenja dok je trgovina iznosima za vize i dozvolu iskrcavanja za njihove putnike Jevreje iz Nemačke,  oličila bestidne korupcije i podjarmljivanja na svim nivoima instanci vlasti što je odredilo neuspeh i povratak broda ka Evropi, ka internacijama, a potom za najveći broj u samo uništenje.

Željeni ishod jevrejskih izbeglica, famozna Herclova projekcija ’Altneuland’ (stara nova zemlja) prvobitnog pripadajućeg tla, onog ’kome se moramo vratiti’ strujila je od završnice devetnaestog veka. i po događajima kulminirala u ova dva vodena pravca. U današnjim instancama kulture pamćenja i umetničkih evokativnosti svih oblika nemilosti, određenje srednjoevropskog, ali isto tako i  južnoslovenskog jevrejskog progona, taj ’Kladovski transport’, je suštinska vremenska metafora epohe koja nadmašuje užase Drugog svetskog rata sežući do današnjih društvenih zapleta i uređenja. Aktuelnost se nadovezuje na potiskivanja i zaborave našeg savremenog doba unutar sadašnjih  računanja i spekulisanja, krize i prodaje, medijske svedozvoljenosti, kao i fundamentalizama, nacionalizama i raznovrsnih ekstrema.

Mirjana Lehner Dragić likovnim prenosima vode, tla, vegetacije i rečne dubine pristupa i kroz realne izvore - fotografski sačuvane dokumente ukupne istorijske nade pred tragedijom i sećanjem. Dati su u linearnosti stopljenoj sa kolorističkom kompozicijom  izbegličko zatočeništvo u zimi, kao i kolektivna čekanja drugog godišnjeg doba kraj privezanih rečnih brodova i uređenje života u internaciji, pod neumitnošću antijevrejskog zakonodavstva. Ne baveći se statistikom ili ilustrovanjem dokumenata, umetnica je prepuštena sopstvenim opredeljenjima, odslikavanjem spojeva prirode u biomorfizmu ljudskih, ali i nađenih arheoških i okružujućih sastojaka. Inventar vidljivosti slike izvire iz njenog ranijeg istraživanja likovnih dela vezanih za arheološke nalaze Lepenskog vira,  za nestanak  autohtone civilizacije, sada prenesena ka novom času prinudno iskazane ode i spomena nasilnom nestajanju evropskog Jevrejskog građanstva. Mnogi od njih, pogotovo omladinske organizovane grupe, ali i samostalne porodice  pod ciradama šatora na obali srpske varoši kraj Dunava, stupile su tada, upravo u tim i takvim trenucima istorije u svojstveno neumitno suočenje sa davnim vekovima egzodusa i progona. Likovni ciklus postao je programska postavka s granice ekonomskog, racionalnog i rasnog proizvoda sonornosti totalitarizma. U potezima plave i zelene boje, u asocijaciji na vijuganju masivnosti vode  ka  Rumuniji likovno je stvorena prečiščena i evokativno uzbudljiva, vremenska dimenzija evociranja. Energija takve strukturne slikarske postavke je vremensko oličenje kovitlaca istorijski tačnog prisilnog uzvodnog povratka brodova ka internaciji i smeštajima u Šapcu, prividnom odmorištu pred fizičko uništenje i putnika, ali i pred brzi istorijski nestanak Kraljevine Jugoslavije.

Simbol ne samo svog, u tami vremena odredljivog neolitskog porekla, arhaizam skulpture molitvenog čoveka iz Lepenskog vira postaje i prenosni modul, oličenje belega koji se u stihiji vremena premešta do sudbinskog zaustavljanja i nestajanje žitelja Kladovskog transporta.

Mirjana Lehner Dragić svojim tematskim preispitivanjem i emotivno otvorenom kolorističkom ekspresijom poteza,jedinstvenom u srpskoj umetnosti poseduje autentičan simbolistički dar izoštrenih, ali nimalo napadnih prizora. Zasnovani na pripovednom

praćenju, na palimpsestu stapanja i naslojavanju istorijskog predanja ili razmeštaja sačuvanog u cameri obscuri fotografskog aparata, prensena evokacija nije data u makabrističkim slikama skladištenih ljudskih predmeta, logorskih brojeva i tela uništenih na svim nivoima. Slike rađene u akriliku i ulju, i istančani linearni crteži otud deluju sasvim indirektno. S prepoznatljive strane, oni nose sekvence retkih zabeleženih trenutaka grupa ljudi, pramca brodova i paluba, dospelih sa oskudnih fotografija samih zbivanja, kao i zapisanih prepričavanja. Neočigledna odlika vezana je za sekvenciranje lirike slikarkinog pristupa u odnosima velikog i malenog, figure i stava i uskovitlane klime stapanja vode i vazduha. Intuitivno spontan i svojstven izraz postaje smer uspomene i pouke, gde je granica neizrecivosti onoga što označava Šoa, za budućnost data u intenzivnosti likovnog jezika Mirjane Lehner Dragić.

 

Autor izložbe:

Mirjana Lehner – Dragić rođena je u Beogradu . Diplomirala je na Akademiji primenjenih umetnosti, odsek grafike, u klasi profesora Mihajla Petrova 1963 godine. Po završetku studija bavila se, pored slikarstva, ilustrovanjem i opremom knjiga i likovno-pedagoškim radom. Član je ULUPUDS-a od 1970. godine. Niz godina bila je saradnik Arheološkog muzeja Srbije, Zavoda za zaštitu kulturnih spomenika Novog Sada, Zavoda za zaštitu kulturnih spomenika Jugoslavije, Muzeja grada Beograda, Odeljenja za arheologiju Filozofskog fakulteta u Beogradu. U Jevrejskoj opštini Beograd vodila je likovnu sekciju Leon Koen, a za pozorište Kralj David uradila je niz scenografija. Godišnju nagradu ULUPUDS-a dobila je za izložbe Mostovi života  (1993) i Čipke moje tetka Erne (2003). Sinagoga kao umetničko nasleđe (2006).

 

Značajne samostalne i grupne izložbe:

Forme, 1970. Beograd; Poster za dečiju sobu, 1973. Beograd, 1974. Novi Sad; Obnavljanje, 1987. Vukovar; I tu je prošao čovek, 1988. Atina - Međunarodni kongres "Bios in the next millenium"; Od varnice do požara, 1990. Bor;  Dunav, 1992. Beograd; Mostovi života, 1993. Beograd; Čipke moje tetka Erne, 1994. Beograd;  Njih ne smemo zaboraviti, 1998. Beograd, 2000. Beograd; Sinagoga kao umetničko nasleđe, 2006. Pančevo, Zrenjanin, 2007. Sombor, 2008. Beograd;  Sarajevska Hagada kao inspiracija, 2008. Beograd, 2009. Užice; Sarajevska Hagada kao inspiracija i sinagoge, 2011. Niš;  Put ka svetlosti, 2011.